Özgüven Eksikliği ve Düşük Özsaygı Nedir?
Düşük özsaygı, klinik literatürde "kendine yönelik küresel olumsuz değerlendirme örüntüsü" olarak tanımlanır ve DSM-5 sınıflandırmasında bağımsız bir tanı kategorisi olarak yer almasa da pek çok psikiyatrik tablonun (majör depresif bozukluk, anksiyete bozuklukları, yeme bozuklukları, kişilik bozuklukları) merkezinde konumlanmaktadır. Fennell'in 2009 modelinde düşük özsaygının çekirdeği "olumsuz çekirdek inanç" — örneğin "değersizim", "yetersizim", "sevilmeye layık değilim" — olarak tarif edilir.
Düşük özsaygı tek bir an veya olay üzerinden değil, yaşam boyu sürdürülen örüntülerle ortaya çıkar; mükemmeliyetçilik, başarılarla değer kazanma, başkalarının onayına bağımlılık, kendini eleştirme ve sosyal kaçınma bu örüntünün davranışsal yansımalarıdır. Türkiye'de yapılan klinik çalışmalarda düşük özsaygının özellikle majör depresif bozukluk ve sosyal kaygı bozukluğu eşlikçisi olarak görülme oranı yüksek bulunmaktadır.
Klinik Psikolog Duygu ENGİN'in Çanakkale İsmetpaşa ofisinde düşük özsaygı ve özgüven eksikliği başvurularında Young ve arkadaşlarının (2003) Şema Terapi modeli ile Fennell'in (2009) Bilişsel Davranışçı Terapi çerçevesinde bireysel psikoterapi süreci yürütülmektedir. Çocukluk dönemine uzanan kökleri olan tablolarda Şema Terapi, güncel bilişsel-davranışsal örüntülerin baskın olduğu tablolarda BDT birinci basamak yaklaşım olarak tercih edilir.
Belirtiler
Bilişsel
- Yetersizim, değersizim temel inancı
- Sürekli iç eleştirmen sesi
- Aşırı kıyaslama eğilimi
- Hak etmiyorum düşüncesi
- Mükemmeliyetçilik
- Övgüyü içselleştirememe
Bedensel
- Sürekli kas gerginliği
- Düşük enerji
- Aşırı yeme veya yememe
- Sosyal etkinliklerde bedensel kaygı
Davranışsal
- Hayır diyememe
- Sosyal etkinliklerden kaçınma
- Yeni şeyleri denemekten kaçınma
- Eleştiriye aşırı duyarlılık
- Sürekli onay arama
Nedenleri
Biyo-Psiko-Sosyal Model
Düşük özsaygının biyopsikososyal etiyolojisinde psikolojik düzlem özellikle belirleyicidir. Çocukluk dönemi yaşam deneyimleri — eleştirel veya koşullu ebeveyn sevgisi, duygusal yoksunluk, başarısız olduğunda küçümseme, kardeş veya akranla sürekli karşılaştırma, fiziksel veya duygusal istismar — yetişkinlikte taşınan "yetersizlik", "kusurluluk", "duygusal yoksunluk" ve "başarısızlık" şemalarının zeminini hazırlar.
Bilişsel düzlemde, Beck'in modeline göre düşük özsaygının sürdürücü mekanizması olumsuz çekirdek inançlar ve bunlardan türeyen koşullu varsayımlardır (örneğin "değerli olabilmem için herkes tarafından onaylanmalıyım"). Davranışsal düzlemde aşırı kontrol, mükemmeliyetçi performans, başkalarını memnun etme ve sosyal kaçınma örüntüleri olumsuz inançları sürdüren güvenlik davranışları olarak işlev görür.
Sosyal ve kültürel düzlemde karşılaştırmaya dayalı sosyal çevre, sosyal medya temelli idealize edilmiş görüntüler ve toplumsal başarı ölçütleri düşük özsaygıyı pekiştiren çevresel faktörlerdir. Gilbert'in (2010) Şefkat Odaklı Terapi modeline göre yüksek kendini eleştirme örüntüleri "tehdit sistemi" hiperaktivasyonu ile ilişkili nörobiyolojik bir izdüşüm de taşır.
Tedavi Yöntemleri
Şema Terapi
Düşük özsaygının çocukluk dönemine uzanan kökleri olduğunda birinci basamak tercih edilen kanıt tabanlı yaklaşımdır. Klinik Psikolog Duygu ENGİN'in Çanakkale ofisindeki klinik uygulamasında Şema Terapi süreci; erken dönem uyumsuz şemaların haritalanması, modlar arası dinamiklerin ele alınması, imgelemle yeniden senaryolaştırma ve sınırlı yeniden ebeveynlik tekniklerini içerir. Tipik süreç 6 ay ile 2 yıl arasında bir zaman dilimine yayılır.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
Fennell'in (2009) düşük özsaygı için BDT modeli, olumsuz çekirdek inançların ve onları sürdüren koşullu varsayımların ele alındığı yapılandırılmış bir yaklaşımdır. Bilişsel yeniden yapılandırma, davranışsal denemeler ve "olumlu veri günlüğü" çalışmaları sürecin temel bileşenleridir. Tablonun güncel ve durumsal olduğu vakalarda 16-24 seans aralığında belirgin iyileşme sağlanır.
Şefkat Odaklı Müdahaleler
Gilbert'in (2010) Şefkat Odaklı Terapi yaklaşımından alınan kendine şefkat egzersizleri, "iç eleştirmen" ile çalışma ve duygusal sıcaklık üretme teknikleri süreç içeriğine entegre edilir. Bu yaklaşım özellikle yüksek kendini eleştirme örüntüsü baskın olan vakalarda klinik etkililik göstermektedir.
Çanakkale'de Özgüven Eksikliği ve Düşük Özsaygı Tedavisi
Çanakkale İsmetpaşa Mahallesi'ndeki klinik psikoloji ofisinde düşük özsaygı, özgüven eksikliği, mükemmeliyetçilik ve kendini eleştirme örüntüleriyle başvuran yetişkin danışanlarda bireysel psikoterapi süreci yürütülmektedir. Klinik yaklaşım, çocukluk dönemine uzanan kökler söz konusu olduğunda Şema Terapi çerçevesinde, güncel ve durumsal vakalarda Bilişsel Davranışçı Terapi çerçevesinde yapılandırılır.
Klinik Psikolog Duygu ENGİN'in Çanakkale klinik uygulamasında düşük özsaygıya eşlik eden tablolar (majör depresif bozukluk, sosyal kaygı bozukluğu, yeme bozuklukları) önceliklendirilerek bütüncül bir klinik formülasyon oluşturulur. Şiddetli depresif duygudurum veya eşlik eden tabloların varlığında Çanakkale'deki psikiyatri uzmanlarıyla eş zamanlı değerlendirme planlanır.
Çanakkale'de özgüven eksikliği veya düşük özsaygı için psikolog desteği arayışındaki yetişkinler, Bireysel Terapi sayfasından klinik kapsam ve sürecin tipik akışı hakkında ayrıntılı bilgiye ulaşabilir. Randevu talepleri web sitesindeki iletişim formu, telefon veya WhatsApp üzerinden iletilebilir.
Kaynaklar
- Young et al. (2003). Schema Therapy: A Practitioner's Guide
- Fennell M.J.V. (2009). Overcoming Low Self-Esteem
- Gilbert P. (2010). Compassion Focused Therapy: Distinctive Features
- Türk Psikologlar Derneği. Özsaygı ve Klinik Yaklaşımlar
Son güncelleme:
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel psikolojik destek yerine geçmez. Yaşadığınız durumla ilgili tıbbi tavsiye için bir uzmanla görüşmeniz önerilir.
