Uyku Sorunları Nedir?
Uykusuzluk bozukluğu (insomnia disorder), DSM-5 sınıflandırmasına göre uykuya dalmada güçlük, gece içinde sık uyanma ya da istenenden çok daha erken uyanma sonucu uyku kalitesinin veya süresinin yetersiz kalmasıyla karakterize edilen klinik bir tablodur. Tanı için belirtilerin haftada en az üç gece yaşanması, en az üç ay devam etmesi ve gündüz işlevselliğinde anlamlı bozulmaya yol açması gerekir. Klinik psikoloji literatürü uykusuzluğu depresyon veya kaygı bozukluğunun yan ürünü olarak değil, bağımsız bir tanı olarak ele alır.
Türkiye'de yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde yirmisinin klinik düzeyde kronik uyku güçlüğü deneyimlediği toplum tabanlı epidemiyolojik çalışmalarda bildirilmektedir. Tedavisiz bırakılan uykusuzluk; depresyon, anksiyete bozuklukları, kardiyovasküler hastalıklar, tip 2 diyabet ve metabolik sendrom için bağımsız bir risk faktörü olarak tanımlanmıştır. İş performansında düşüş, dikkat ve karar verme güçlüğü, duygulanım düzensizliği ve sosyal işlevsellikte bozulma sürecin yaygın sonuçları arasındadır.
Klinik Psikolog Duygu ENGİN'in Çanakkale İsmetpaşa ofisinde kronik uykusuzlukla başvuran yetişkinlerle Uykusuzluğa Yönelik Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT-I) temelli süreç yürütülmektedir. NICE (2022) ve American Academy of Sleep Medicine (2021) klinik kılavuzları kronik uykusuzlukta birinci basamak tedavi olarak uyku ilacını değil, CBT-I yaklaşımını önerir. Yapılandırılmış program ortalama altı ile sekiz seansta tamamlanır ve uzun vadede nüks oranlarını anlamlı biçimde azalttığı gösterilmiştir.
Belirtiler
Bilişsel
- Bu gece de uyuyamayacagım beklentisi
- Yatakta sürekli düşünme
- Yeterince uyumalıyım katı inancı
- Konsantrasyon güçlüğü
- Karar vermekte zorlanma
Bedensel
- Yatakta gerginlik
- Kalp çarpıntısı (yatma anında)
- Sabah baş ağrısı
- Sürekli yorgunluk
- İştah değişiklikleri
Davranışsal
- Gündüz şekerlemeler (uzun)
- Aşırı kafein tüketimi
- Uyku ilacı artışı
- Yatakta telefon kullanımı
- Yatağa girme saatini erteleme
Nedenleri
Biyo-Psiko-Sosyal Model
Kronik uykusuzluğun nedenleri biyopsikososyal bir çerçevede değerlendirilir. Biyolojik düzlemde sirkadiyen ritim bozuklukları, perimenopoz ve menopoz dönemlerine bağlı hormonal değişimler, tiroid disfonksiyonları, kronik ağrı tabloları, obstrüktif uyku apnesi ve huzursuz bacak sendromu gibi nörolojik durumlar uyku düzenini doğrudan etkiler. Beta blokerler, kortikosteroidler ve bazı antidepresanlar gibi ilaçlar uyku mimarisinde değişikliğe yol açabilir.
Psikolojik düzlemde yaygın anksiyete bozukluğu, majör depresif bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu uykusuzlukla yüksek komorbidite gösterir. Yatma öncesinde zihinsel uyarılma, gün içinde yaşananların tekrarlı gözden geçirilmesi (ruminasyon) ve “Bu gece de uyuyamayacağım” türündeki beklenti kaygısı, kronik uykusuzluğun en sık karşılaşılan psikolojik sürdürücü faktörleri arasındadır. Mükemmeliyetçi kişilik özellikleri ve kontrol kaybı kaygısı da sürece eşlik edebilir.
Sosyal ve davranışsal düzlemde düzensiz yatış-kalkış saatleri, uzun gündüz uykuları, akşam saatlerinde kafein ve alkol tüketimi, yatak odasının uyku dışı amaçlarla kullanımı ve yatakta gerçek uyku süresini aşan zaman geçirme alışkanlıkları koşullanma yoluyla uyku güçlüğünü pekiştirir. İş stresine bağlı vardiyalı çalışma, ekran kullanımının yatak öncesi sürmesi ve sosyal jet lag, Türkiye'de uyku hıfzısıhhasını olumsuz etkileyen en sık davranışsal etmenler arasındadır. CBT-I süreci bu davranışsal halkayı sistematik biçimde kırmayı hedefler.
Tedavi Yöntemleri
Uykusuzluğa Yönelik Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT-I)
Kronik uykusuzlukta uluslararası klinik kılavuzlarda ilk basamak tedavi olarak yer alan, yapılandırılmış ve genellikle altı ile sekiz seansta tamamlanan psikoterapi yaklaşımıdır. Klinik Psikolog Duygu ENGİN'in Çanakkale İsmetpaşa ofisinde uygulanan CBT-I süreci; uyaran kontrolü terapisi, uyku kısıtlama (sleep restriction), bilişsel yeniden yapılandırma, gevşeme egzersizleri ve uyku hıfzısıhhası psikoeğitimi olmak üzere beş ana bileşeni içerir. Süreç boyunca tutulan uyku günlüğü tedavi planlamasının temel verisini oluşturur.
American Academy of Sleep Medicine (Edinger ve ark., 2021) ve NICE (2022) klinik kılavuzlarında kronik uykusuzluk için birinci basamak tedavi olarak önerilmektedir.
Eşlik Eden Psikiyatrik Tablolara Yönelik Psikoterapi
Kronik uykusuzluk vakalarının önemli bir bölümünde anksiyete bozuklukları, depresif bozukluklar veya travma sonrası stres bozukluğu komorbiditesi gözlenir. Bu durumlarda CBT-I sürecine, altında yatan psikiyatrik tabloya yönelik Bilişsel Davranışçı Terapi ve Şema Terapi yaklaşımları entegre edilir. Klinik Psikolog Duygu ENGİN'in Çanakkale ofisindeki klinik uygulaması bu iki kanıt tabanlı çerçevenin bütünleşik kullanımına dayanır.
Manber ve arkadaşları (2008), komorbid anksiyete ve depresyonun çalışılmasının uyku iyileşme oranlarını anlamlı biçimde artırdığını göstermiştir.
Tıbbi Değerlendirme ve Multidisipliner İşbirliği
Şüpheli obstrüktif uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu, periyodik uzuv hareket bozukluğu ve REM uyku davranış bozukluğu düşündüren bulgular saptandığında, polisomnografi değerlendirmesi ve uyku tıbbı uzmanlığı için Çanakkale ve çevresindeki ileri merkezlere başvurulması önerilir. Uzun süreli hipnotik ilaç kullanan danışanlarda doz azaltılması ilgili psikiyatri hekimiyle eş güdümlü biçimde planlanır ve CBT-I süreciyle eş zamanlı yürütülür.
Polisomnografi, organik uyku bozukluklarının değerlendirilmesinde temel tanı yöntemi olarak kabul edilir (AASM, 2017).
Çanakkale'de Uyku Sorunları Tedavisi
Çanakkale İsmetpaşa Mahallesi'ndeki klinik psikoloji ofisinde kronik uykusuzluk tablosuyla başvuran yetişkin danışanlarla CBT-I temelli yapılandırılmış bir psikoterapi süreci yürütülmektedir. İlk değerlendirme görüşmesinde uyku örüntüsü, gündüz işlevsellik düzeyi, eşlik eden psikiyatrik tablolar, kullanılmakta olan hipnotik ilaçlar ve uyku ortamı sistematik biçimde ele alınır. İlk hafta boyunca tutulan uyku günlüğü, sürecin tedavi planlamasının temel verisini oluşturur.
Klinik Psikolog Duygu ENGİN'in Çanakkale klinik psikoloji uygulaması Bilişsel Davranışçı Terapi ve Şema Terapi formasyonlarının entegre kullanımına dayanır. Şüpheli obstrüktif uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu veya REM uyku davranış bozukluğu düşündüren bulgular saptandığında, polisomnografi değerlendirmesi için Çanakkale ve civarındaki uyku tıbbı merkezlerine yönlendirme planlanır. Tüm süreç Türk Psikologlar Derneği etik yönergesi ve 6698 sayılı KVKK çerçevesinde gizlilik esasıyla yürütülür.
Çanakkale'de yetişkinler için psikolog desteği arayışındaki kişiler Bireysel Terapi sayfasından klinik kapsam ve sürecin tipik akışı hakkında ayrıntılı bilgiye ulaşabilir. Randevu talepleri web sitesindeki iletişim formu, telefon veya WhatsApp üzerinden iletilebilir; talepler ortalama 24 saat içinde yanıtlanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çanakkale'de uyku problemleri için psikolog desteği nasıl alınır?
Klinik Psikolog Duygu ENGİN'in Çanakkale İsmetpaşa ofisinde kronik uykusuzluk için yapılandırılmış CBT-I süreci yürütülmektedir. Randevu için web sitesindeki iletişim formu, telefon veya WhatsApp kullanılabilir; talepler ortalama 24 saat içinde yanıtlanır.
Uyku ilacı yerine terapi alabilir miyim?
Evet. Kronik uykusuzlukta NICE (2022) ve American Academy of Sleep Medicine (2021) klinik kılavuzları ilk basamak tedavi olarak CBT-I yaklaşımını önerir. Etkililiği uyku ilaçlarına denk ya da daha yüksek bulunmuştur; uzun vadede yan etki ve tolerans riski taşımaz.
CBT-I kaç seans sürer?
Yapılandırılmış CBT-I programı genellikle altı ile sekiz seansta tamamlanır. Çoğu danışan ilk dört seans içinde uyku örüntüsünde belirgin iyileşme bildirir. Klinik tabloya ve eşlik eden psikiyatrik faktörlere göre süre uzayabilir.
Horluyorum ve gündüz aşırı yorgunluk yaşıyorum. Bu uyku apnesi midir?
Bu belirtiler obstrüktif uyku apnesi yönünden değerlendirme gerektirir. Tanı için öncelikle uyku tıbbı uzmanı tarafından polisomnografi incelemesi planlanması önerilir; doğrulanan apne tablolarında CPAP gibi tıbbi tedaviler son derece etkilidir.
Yıllardır uyku ilacı kullanıyorum. Bırakmam mümkün mü?
Hipnotik ilaçların bırakılması kademeli, planlı ve psikiyatri hekimi gözetiminde yürütülen bir süreçtir. CBT-I bu azaltma dönemiyle eş zamanlı uygulandığında nüks riski belirgin biçimde azalır; uzun vadede ilaçsız uyku düzeni mümkün hâle gelir.
Kaynaklar
Son güncelleme:
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel psikolojik destek yerine geçmez. Yaşadığınız durumla ilgili tıbbi tavsiye için bir uzmanla görüşmeniz önerilir.
