Yas Süreci

Yas Süreci Nedir?

Kayıp, Yas ve Ayrılık Süreçleri

Yas, kişinin sevdiği birini, önemli bir ilişkiyi, alışılmış bir yaşam düzenini ya da kendisi için anlam taşıyan bir şeyi kaybetmesinin ardından yaşadığı doğal ve insani bir süreçtir. Yas yalnızca ölüm sonrası ortaya çıkmaz; ayrılık, boşanma, taşınma, iş kaybı, sağlıkla ilgili değişimler ya da yaşamda önemli bir dönemin kapanması sonrasında da benzer duygusal süreçler yaşanabilir.

Yas süreci herkes için aynı şekilde ilerlemez. Bazı kişiler kaybın ardından yoğun özlem, hüzün, boşluk hissi, öfke, suçluluk, dalgınlık, içe çekilme, yorgunluk ya da günlük yaşama uyum sağlamakta zorlanma yaşayabilir. Bazı kişiler ise duygularını hemen yoğun şekilde hissedemeyebilir, güçlü durmaya çalışabilir ya da kaybın etkisini daha sonra fark edebilir. Bu tepkiler, kaybın kişi için taşıdığı anlamla birlikte değerlendirilmesi gereken doğal yaşantılar olabilir.

Yas sürecini açıklayan önemli modellerden biri Stroebe ve Schut’un İkili Süreç Modeli’dir. Bu modele göre kişi yas sürecinde bazen kayba odaklanır; özlem, üzüntü, hatırlama, ağlama ya da kaybedilen kişiyle kurulan bağı düşünme daha belirgin hale gelebilir. Bazı zamanlarda ise kişi yaşamını yeniden düzenlemeye, günlük sorumluluklara dönmeye, yeni rollere uyum sağlamaya ve değişen yaşam düzeni içinde yol bulmaya çalışır. Bu iki yön arasında gidip gelmek yas sürecinin doğal bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Bu nedenle yas, unutmak ya da hızlıca toparlanmak anlamına gelmez. Daha çok, kaybın kişi için ne ifade ettiğini anlamaya, değişen yaşam düzenine uyum sağlamaya ve kayıpla kurulan bağı zaman içinde farklı bir yerde taşımaya dair bir süreçtir. Yas sürecinde kişinin zaman zaman iyi hissetmesi, sonra yeniden üzülmesi, bazı günler daha güçlü bazı günler daha kırılgan olması beklenebilir. Bu iniş çıkışlar, yasın her zaman düz bir çizgide ilerlemediğini gösterir.

Yas süreci kişinin ilişkilerini, günlük enerjisini, dikkatini, uyku düzenini, iş ya da okul yaşamını ve kendisiyle kurduğu bağı etkileyebilir. Kişi bazen kaybı hatırlatan yerlerden, konuşmalardan ya da eşyalardan uzak durmak isteyebilir; bazen de kaybedilen kişiyle ilgili anılara daha fazla yaklaşma ihtiyacı hissedebilir. Her iki durum da kişinin kayıpla baş etmeye ve yaşadığı değişimi anlamlandırmaya çalıştığını gösterebilir.

Her bireyin yas süreci kendine özgüdür. Kayıpla kurulan bağ, yaşam öyküsü, sosyal destek kaynakları, kaybın nasıl gerçekleştiği ve kişinin mevcut yaşam koşulları bu sürecin nasıl yaşandığını etkileyebilir. Bu içerik, Çanakkale Psikolog Duygu Engin tarafından kayıp, yas ve ayrılık süreçlerine ilişkin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; herhangi bir sağlık hizmetine yönlendirme amacı taşımaz.

Nedenleri

Biyo-Psiko-Sosyal Model

Yas Sürecini Neler Etkileyebilir?

Yas, kişinin sevdiği birini, önemli bir ilişkiyi, alıştığı yaşam düzenini ya da kendisi için anlam taşıyan bir şeyi kaybetmesinin ardından ortaya çıkan doğal bir süreçtir. Bu nedenle yasın temelinde çoğu zaman kayıp, ayrılık, değişim ve kişinin yaşamında oluşan boşluğu anlamlandırma çabası yer alır. Ancak yasın nasıl yaşandığı her bireyde farklıdır.

Bağlanma kuramına göre yas, kişinin kaybettiği kişiyle ya da durumla kurduğu duygusal bağla yakından ilişkilidir. Kişi için güven, yakınlık, ait olma ve anlam taşıyan bir bağ kaybedildiğinde; özlem, boşluk, yalnızlık, güvende hissetmekte zorlanma ya da hayata yeniden uyum sağlama çabası ortaya çıkabilir. Bu nedenle yas yalnızca kaybedilen kişiyle değil, o kişinin kişinin hayatında temsil ettiği anlamla da ilgilidir.

İkili Süreç Modeli’ne göre yas, tek yönde ilerleyen bir süreç değildir. Kişi bazen kayba odaklanır; özlem, üzüntü, hatırlama ve kaybedilenle kurulan bağı düşünme daha belirgin hale gelebilir. Bazı zamanlarda ise kişi günlük yaşama dönmeye, sorumluluklarını sürdürmeye ve değişen yaşam düzenine uyum sağlamaya çalışır. Bu iki yön arasında gidip gelmek yas sürecinin doğal bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Bilişsel açıdan bakıldığında, kişinin kaybı nasıl yorumladığı ve kendisine ne söylediği de yas sürecini etkileyebilir. “Keşke daha farklı davransaydım”, “Onu koruyamadım”, “Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” gibi düşünceler suçluluk, çaresizlik ya da yoğun üzüntü duygularını artırabilir. Bu düşünceler herkes için aynı şekilde ortaya çıkmaz; kişinin yaşam öyküsü, kayıpla kurduğu bağ ve mevcut yaşam koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Yas sürecini etkileyen tek bir neden yoktur. Kaybın ani ya da beklenen şekilde yaşanması, vedalaşma imkânı, sosyal destek kaynakları, kişinin geçmiş kayıp deneyimleri, ilişkisel bağları ve günlük yaşamındaki değişimler bu sürecin nasıl yaşandığını etkileyebilir. Bu içerik, Çanakkale Psikolog Duygu Engin tarafından kayıp, yas ve ayrılık süreçlerine ilişkin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; herhangi bir sağlık hizmetine yönlendirme amacı taşımaz.